THẤY GÌ QUA CÁC VỤ KIỆN BẢN QUYỀN LIÊN QUAN ĐẾN AI TRÊN THẾ GIỚI?

(PLVN) – Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), các vấn đề bản quyền đang trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Các vụ kiện liên quan đến bản quyền AI đã làm nổi bật những thách thức pháp lý mới, đòi hỏi nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, phải xem xét điều chỉnh khung pháp lý về sở hữu trí tuệ.

Sử dụng dữ liệu công khai có phải vi phạm bản quyền?

Một trong những tranh chấp điển hình phải kể tới vụ kiện giữa Getty Images và Stability AI xoay quanh vấn đề bản quyền khi sử dụng dữ liệu để huấn luyện AI. Getty Images cáo buộc Stability AI đã thu thập và sử dụng một lượng lớn hình ảnh có bản quyền của họ để phát triển và huấn luyện mô hình AI mà không có sự cho phép. Từ đó không chỉ gây thiệt hại về mặt tài chính mà còn xâm phạm quyền kiểm soát của Getty đối với tài sản trí tuệ của mình.

Vụ kiện này đã làm nổi bật một vấn đề pháp lý phức tạp: liệu việc sử dụng dữ liệu công khai để huấn luyện AI có vi phạm bản quyền hay không. Các chuyên gia cho rằng vụ kiện này sẽ tạo ra tiền lệ quan trọng cho ngành AI trong việc sử dụng dữ liệu từ các nguồn mở. Một số lập luận rằng, trong bối cảnh AI ngày càng phát triển, cần phải có quy định rõ ràng hơn về quyền sử dụng dữ liệu công khai, nhất là đối với dữ liệu có bản quyền như hình ảnh hoặc âm thanh

Trong bối cảnh đó, một số quốc gia đã ban hành quy định chặt chẽ hơn về sử dụng dữ liệu nguồn mở. Tại Liên minh Châu Âu, Luật Bản quyền kỹ thuật số đã quy định rõ ràng về cách các tổ chức, cá nhân có thể sử dụng dữ liệu có bản quyền để tránh vi phạm quyền tác giả. Quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu nội dung khi dữ liệu của họ bị sử dụng trái phép, đặc biệt trong bối cảnh AI sử dụng dữ liệu để tự học và sáng tạo.

Sao chép phong cách nghệ thuật bằng AI

Giới nghệ thuật cũng có một vụ tranh chấp đình đám giữa Sarah AndersenCác, Kelly McKernan, and Karla Ortiz với Stability AI, Midjourney và DeviantArt. Các nghệ sĩ này cáo buộc rằng các công ty trên đã vi phạm quyền tác giả khi sử dụng AI để sao chép phong cách nghệ thuật cá nhân của họ mà không được phép. Theo các tác giả, phong cách nghệ thuật cũng là một yếu tố thuộc quyền sở hữu trí tuệ, đòi hỏi được bảo vệ như bất kỳ sản phẩm sáng tạo nào khác.

Đây là một trong những vụ kiện đầu tiên nhắm đến việc bảo vệ phong cách cá nhân của nghệ sĩ trước sự phát triển của công nghệ AI. Vụ kiện này cũng làm nổi bật một vấn đề pháp lý mới: liệu phong cách nghệ thuật cá nhân có thể được bảo vệ tương tự như tác phẩm có bản quyền.

AI có được coi là công cụ sáng tạo độc lập?

Theo Văn phòng Bản quyền Hoa Kỳ (USCO), các tác phẩm do AI tạo ra không được đăng ký quyền tác giả, điều này đã được khẳng định qua các vụ việc gần đây. Tuy nhiên, với tác phẩm “Zarya of the Dawn” của Kristina Kashtanova, USCO đã thể hiện quan điểm linh hoạt hơn: câu chuyện gốc do Kashtanova sáng tạo được bảo hộ bản quyền, nhưng phần hình ảnh do AI tạo không được bảo vệ. Kashtanova lập luận rằng AI Midjourney chỉ là công cụ hỗ trợ, nhưng USCO không đồng tình, cho rằng AI không có tính sáng tạo như con người và kết quả đầu ra không thể dự đoán trước, khác biệt so với công cụ truyền thống của nghệ sĩ.

Tại Việt Nam, Luật Sở hữu trí tuệ hiện nay chưa có điều khoản nào đề cập rõ ràng đến quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm do AI tạo ra. Pháp luật chủ yếu tập trung vào bảo vệ quyền tác giả của con người, điều này gây ra nhiều thách thức trong bối cảnh AI ngày càng được sử dụng để sáng tạo trong các lĩnh vực như nghệ thuật, truyền thông và giải trí.

Các vụ việc trên đều hướng tới một vấn đề pháp lý cơ bản trong bối cảnh hiện nay: liệu sản phẩm do AI tạo ra có thể được coi là tác phẩm có bản quyền hay không. Nhiều quốc gia như Mỹ, Anh vẫn quy định chỉ có con người mới có quyền tác giả, song sự sáng tạo của AI đang làm mờ ranh giới này