PHỤ NỮ VỚI SỞ HỮU TRÍ TUỆ: KHI PHÁI ĐẸP KẾT HỢP VỚI SÁNG TẠO
Trải qua nhiều thế hệ, phụ nữ đã định hình thế giới của chúng ta bằng sự khéo léo và sáng tạo của mình ở khắp mọi nơi. Phụ nữ thúc đẩy các đột phá khoa học, thiết lập xu hướng sáng tạo mới, tạo dựng doanh nghiệp và làm biến đổi thế giới. Nhưng có một vấn đề! Quá ít phụ nữ tham gia vào hệ thống sở hữu trí tuệ. Điều đó có nghĩa là có quá ít phụ nữ được hưởng lợi từ lĩnh vực sở hữu trí tuệ.
Rạng rỡ những nhà khoa học nữ Việt Nam
Những thành tựu đáng tự hào mà phụ nữ Việt Nam đạt được trong lĩnh vực SHTT có thể kể tới như: PGS. TS. Nguyễn Thị Trâm – giảng viên Học viện Nông nghiệp Việt Nam, người đã nghiên cứu thành công hàng chục giống lúa lai có giá trị hàng tỷ đồng; GS. TS. Lê Mai Hương (Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ) đã đoạt giải Vàng, giải Bạc tại Triển lãm quốc tế Phụ nữ sáng tạo và SHTT năm 2018 của Hiệp hội các nhà nữ sáng chế của Hàn Quốc; TS. Lê Thái Hà (34 tuổi) là nhà khoa học nữ duy nhất của Việt Nam được xướng tên trong danh sách 100.000 nhà khoa học có tầm ảnh hưởng nhất năm 2022 được Nhà xuất bản Elsevier công bố.
Ba nhà nữ khoa học: PGS. TS Lê Minh Hà – Trưởng phòng Hóa dược, Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam; PGS.TS Phan Thị Phương Nhi – Phó Trưởng khoa Nông học, phụ trách Khoa học và Hợp tác Quốc tế, Khoa Nông học, Đại học Nông Lâm Huế; TS Hà Thị Thanh Hương – Trưởng bộ môn Kỹ thuật Mô và Y học Tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh được “L’Oréal – UNESCO vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học” vinh danh Giải tài năng nữ khoa học trẻ thế giới.
Việt Nam là quốc gia hiếm hoi được vinh danh 3 lần cho giải thưởng Nhà khoa học trẻ tài năng quốc tế trong năm 2015, 2018 và 2022 tại Paris qua những thành tựu nổi bật trong nghiên cứu khoa học của các nhà khoa học nữ trẻ Việt Nam.
Nguồn: wipo.int
Bước vào thời kỳ xây dựng và phát triển đất nước, phụ nữ Việt Nam ngày càng khẳng định tiềm năng, vai trò, vị thế quan trọng trong gia đình và xã hội với tỷ lệ 50,2% dân số cả nước, 47,4% lực lượng lao động xã hội và 46% đội ngũ nghiên cứu và phát triển, hơn 40% các nhà khoa học ở Việt Nam… Nhưng bên cạnh đó cũng có vấn đề đặt ra, đó là vấn đề tạo cơ hội tiếp cận hệ thống sở hữu trí tuệ cho nữ khoa học, nữ doanh nhân.
Thúc đẩy phụ nữ hoạt động sáng tạo
Nhận thức rõ về thực trạng còn tồn tại một số bất bình đẳng giới trong nghiên cứu và sáng tạo với không ít khó khăn mà các nhà khoa học và đổi mới sáng tạo, doanh nhân nữ còn phải đối diện, Chính phủ Việt Nam đã và đang ban hành nhiều chính sách, chương trình hỗ trợ các nhà khoa học nữ, nhà sáng tạo nữ, nhà sáng chế nữ, các doanh nghiệp hay hợp tác xã do phụ nữ làm chủ, trong đó có lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Những quyết sách, văn bản pháp luật quan trọng có thể dẫn chiếu tới như Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 27/4/2007 của Bộ Chính trị về công tác phụ nữ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; Luật Bình đẳng giới 2006; Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIII của Đảng; Hiến pháp 2013; Nghị quyết số 28/NQ-CP về Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021 – 2030 của Chính phủ.
Từ góc độ WIPO cũng đã triển khai các sáng kiến nhằm hỗ trợ phụ nữ trong hành trình sở hữu trí tuệ của họ
Ví dụ như Chương trình khuyến khích bảo hộ sáng chế và kiểu dáng Juana (JPIP) của Cơ quan sở hữu trí tuệ Philippines (IPOPHL), đây là chương trình hỗ trợ cho các nhà sáng chế và nhà thiết kế nữ trong bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Tương tự như vậy, tại Ấn Độ, Cơ quan Tổng kiểm soát Sáng chế, Kiểu dáng và Nhãn hiệu (CGPDTM) áp dụng chính sách giảm 80% phí nộp đơn cho các công ty khởi nghiệp và doanh nhân nữ. Tại Hoa Kỳ, Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu (USPTO) giảm 60% phí nộp đơn cho các doanh nghiệp nhỏ và 80% phí nộp đơn cho các doanh nghiệp siêu nhỏ. Bên cạnh đó, USPTO cũng có Chương trình Pro Bono cung cấp các hỗ trợ pháp lý một cách miễn phí cho các nhà sáng chế và các doanh nghiệp nhỏ, rất nhiều trong số đó do phụ nữ làm chủ, để từ đó họ có thể đưa ý tưởng sáng tạo của mình ra thị trường một cách dễ dàng hơn. Và tại Mexico, thông qua chương trình Mujeres Innovadoras, Viện Sở hữu công nghiệp Mexico cung cấp nhiều hỗ trợ, bao gồm các hoạt động đào tạo kỹ năng, tư vấn và các chương trình đào tạo khác để giúp họ gia tăng giá trị và thương mại hoá các công nghệ đổi mới sáng tạo.
WIPO đã và đang đi đầu trong thực hiện những nỗ lực ở phạm vi quốc tế để thu thập dữ liệu liên quan đến sở hữu trí tuệ và giới, cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách bằng chứng cần thiết để hoàn thiện các chính sách hiệu quả tập trung vào vấn đề giới. Bên cạnh đó, năm 2022, WIPO đã phát hành Tài liệu hướng dẫn Phân tích về giới từ dữ liệu Đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ dành cho các Cơ quan sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp và trường đại học. Tài liệu này tóm tắt các bài học thành công trong việc xây dựng các chỉ số về giới trong đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ. Tài liệu còn được thiết kế nhằm giúp các chính phủ và nhà nghiên cứu đạt được sự cân bằng giới hợp lý hơn trong sở hữu trí tuệ và đổi mới sáng tạo khi tiến hành nghiên cứu và xây dựng các chính sách liên quan.
Nguồn: wipo.int
Nhận thức được ý nghĩa của hoạt động tư vấn giúp cho các doanh nhân nữ đạt được mục tiêu kinh doanh, WIPO đang triển khai nhiều chương trình tư vấn về sở hữu trí tuệ ở nhiều khu vực khác nhau trên thế giới. Những chương trình này cung cấp sự hướng dẫn, kiến thức và các nguồn lực nhằm giúp các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ thành công trong bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ cho mục tiêu tăng trưởng kinh doanh.
Ví dụ, tại châu Phi, thông qua dự án của WIPO về sở hữu trí tuệ dành cho doanh nhân nữ, 70 doanh nhân nữ ở Uganda đã đăng ký nhãn hiệu, bước quan trọng đầu tiên giúp họ xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm kinh doanh của mình cũng như cạnh tranh trên thị trường một cách hiệu quả hơn.
Tương tự như vậy, Chương trình của WIPO dành cho các nhà sáng chế và doanh nhân nữ ở khu vực châu Á – Thái Dương cũng mang lại tác động tích cực. Tính đến nay, chương trình đã kết nối 150 phụ nữ từ Ấn Độ, Nepal, Sri Lanka và Việt Nam với thế giới của sở hữu trí tuệ và đổi mới sáng tạo. Chương trình đã mở rộng cho họ kiến thức về sở hữu trí tuệ, trang bị cho họ những kỹ năng và công cụ cần thiết để khai thác và hưởng lợi từ các cơ hội kinh doanh.
Phụ nữ trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng vẫn đang ghi dấu ấn trong việc thúc đẩy các đột phá khoa học, thiết lập xu hướng sáng tạo mới, tạo dựng doanh nghiệp và làm biến đổi thế giới của chúng ta bằng tài năng, sự sáng tạo không giới hạn. Vì vậy cần mở rộng để tạo ra một môi trường tốt hơn cho phụ nữ, để họ tự mình sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để bảo vệ công việc của mình và nâng cao giá trị của họ.
