LÀM THẾ NÀO ĐỂ XÂY DỰNG LUẬT SỞ HỮU TRÍ TUỆ CÓ TÁC DỤNG THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ, KHUYẾN KHÍCH SÁNG TẠO

Hiện nay, việc nâng cao chất lượng xuất bản khoa học theo các chuẩn mực quốc tế có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển khoa học của một quốc gia. Đặc biệt là trong bối cảnh Trí tuệ nhân tạo (hay được viết tắt là AI) ngày càng phát triển mạnh mẽ và được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực. AI giờ đây có thể tự mình tạo ra những cải tiến mới mà không cần đến con người. Số sản phẩm do AI tạo ra vẫn đang không ngừng tăng lên từ đó mở ra thêm những cơ hội phát triển nhưng đồng thời cũng là những thử thách mới cho các quốc gia.

“Vậy thử thách được đặt ra ở đây là gì ?”

Đó chính là việc ai sẽ sở hữu quyền đối với những sản phẩm đó ? Điều mà hiện nay chưa được bất kỳ Luật hay Công ước quốc tế nào đề cập đến. Bởi từ lâu, thuật ngữ “tác giả” hay “nhà phát minh” thường được dùng để ám chỉ con người. Dựa theo quan điểm trên, các đơn đăng ký bảo hộ sản phẩm do AI tạo ra hay việc công nhận AI như một “tác giả sáng chế” đều bị từ chối.

Điển hình là vụ việc của Tiến sĩ Stephen Thaler – người tạo ra Hệ thống AI DABUS, đã nộp đơn xin cấp bằng sáng chế tại USPTO (Cục Sáng chế và Thương hiệu Mỹ) cho hai phát minh là Hệ thống khóa đan xen container giúp máy dịch chuyển dễ dàng hơn và Hệ thống đèn cảnh báo tự động khi nhịp thở có dấu hiệu bất thường. Hai phát minh nêu trên được cho là do  DABUS tạo ra. Vì thế Ông Stephen Thaler nộp đơn với tư cách là người đại diện cho DABUS  để xin cấp bằng sáng chế cho hai phát minh này. Tuy nhiên, vào ngày 22 tháng 4 năm 2020, USPTO đã ra quyết định từ chối đối cấp bằng cho trường hợp này. Lý do được USPTO đưa ra là, theo như Luật Mỹ quy định thì cụm từ “bất cứ người nào” (whoever) trong khái niệm về “nhà phát minh” được dùng để ám chỉ con người. Vì lẽ đó mà những sáng chế do máy móc tạo ra không thể được cấp bằng.

Không đồng tình với quyết định trên, ngày 6 tháng 8 năm 2020, Tiến sĩ Stephen Thaler đã nộp đơn khiếu nại USTPO lên Tòa án Tối cao Mỹ. Trong đơn khiếu nại của mình, Ông cho rằng:

“Việc yêu cầu một chủ thể được liệt kê là nhà phát minh như một điều kiện để được cấp bằng sáng chế là không phù hợp với pháp luật và các hành động của USTPO là độc đoán và không có bằng chứng xác đáng.”

Vào ngày 02 tháng 09 năm 2021, Thẩm phán đã đưa ra phán quyết khẳng định rằng theo ngôn ngữ đơn giản (Plain language) của Đạo luật Bằng sáng chế (Patent Act), một cỗ máy AI không thể là nhà phát minh. Đặc biệt, Thẩm phán cũng lặp lại lý do căn bản được nêu trong quyết định của USPTO, rằng luật pháp Mỹ luôn đề cập đến nhà phát minh là một “cá nhân”. Vì vậy, Thẩm phán cho rằng cơ hội để một AI được cấp bằng sẽ là sự thay đổi trong luật pháp Mỹ.

“Sẽ tùy thuộc vào Quốc hội quyết định xem họ muốn mở rộng phạm vi của luật bằng sáng chế như thế nào”.

Kết quả tương tự cũng xảy ra khi Ông Thaler gửi đơn đăng ký đến UKIPO (Cục Sở Hữu Trí Tuệ của Vương Quốc Anh). Đơn của ông bị bác bỏ với lý do theo Luật của Anh DABUS là một “cỗ máy” chứ không phải là một “người”, vì thế không thể nào đứng tên là nhà sáng chế.

Tuy nhiên, ở phía ngược lại, Cơ quan cấp bằng sáng chế Nam Phi và Tòa án liên bang Úc cho rằng các phát minh do AI tạo ra là đủ điều kiện để được bảo vệ bằng sáng chế. Nhóm của Tiến sĩ Thaler rất hài lòng với quyết định trên và khẳng định rằng những phán quyết này sẽ khuyến khích các công ty phát triển công nghệ AI ở những quốc gia mà cung cấp sự bảo vệ như vậy cho AI.

Từ đó, câu hỏi đầu đề “Làm thế nào để xây dựng luật về Sở hữu trí tuệ có tác dụng thúc đẩy đổi mới công nghệ, khuyến khích sáng tạo, cho dù đó là sáng tạo của AI” hiện vẫn còn đang gây khá nhiều tranh cãi. Trong tương lai, sẽ rất thú vị để xem liệu các quốc gia khác có đi theo sự dẫn dắt của Nam Phi và Úc hay không và liệu Quốc hội có xem xét những thay đổi đối với luật sáng chế của Mỹ để cho phép cấp bằng sáng chế cho AI hay không.