Nguyên tắc nộp đơn đầu tiên trong Sở hữu trí tuệ

Hiện nay trên thế giới đang sử dụng 2 nguyên tắc nộp đơn khi đăng ký bảo hộ các đối tượng Sở hữu trí tuệ, đó là nguyên tắc nộp đơn đầu tiên “first to file” và nguyên tắc sử dụng đầu tiên “first to use”, trong đó luật Việt Nam (quy định tại Điều 90 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 được sửa đổi, bổ sung năm 2019) áp dụng theo nguyên tắc first-to-file.

Nguyên tắc first to use ra đời từ rất sớm cùng với Luật nhãn hiệu đầu tiên được ban hành nhưng trong quá trình áp dụng thực tiễn thấy nhiều điểm hạn chế nên nguyên tắc first to file được ra đời để khắc phục những hạn chế của nguyên tắc first to use.

Nội dung Nguyên tắc nộp đơn đầu tiên

Điều 90 Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam quy định về Nguyên tắc nộp đơn đầu tiên như sau:

1. Trong trường hợp có nhiều đơn đăng ký các sáng chế trùng hoặc tương đương với nhau, các kiểu dáng công nghiệp trùng hoặc không khác biệt đáng kể với nhau thì văn bằng bảo hộ chỉ được cấp cho sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp trong đơn hợp lệ có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất trong số những đơn đáp ứng các điều kiện để được cấp văn bằng bảo hộ.

2. Trong trường hợp có nhiều đơn của nhiều người khác nhau đăng ký các nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhau dùng cho các sản phẩm, dịch vụ trùng hoặc tương tự với nhau hoặc trường hợp có nhiều đơn của cùng một người đăng ký các nhãn hiệu trùng dùng cho các sản phẩm, dịch vụ trùng nhau thì văn bằng bảo hộ chỉ được cấp cho nhãn hiệu trong đơn hợp lệ có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất trong số những đơn đáp ứng các điều kiện để được cấp văn bằng bảo hộ.

3. Trong trường hợp có nhiều đơn đăng ký quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này cùng đáp ứng các điều kiện để được cấp văn bằng bảo hộ và cùng có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất thì văn bằng bảo hộ chỉ được cấp cho đối tượng của một đơn duy nhất trong số các đơn đó theo thỏa thuận của tất cả những người nộp đơn; nếu không thỏa thuận được thì các đối tượng tương ứng của các đơn đó bị từ chối cấp văn bằng bảo hộ.

Ý nghĩa nguyên tắc nộp đơn đầu tiên trong Sở hữu trí tuệ chung

– Đảm bảo cho việc một đối tượng quyền sở hữu công nghiệp chỉ được cấp cho một người duy nhất;

– Không cho phép chậm trễ trong việc nộp đơn nếu muốn được cấp văn bằng bởi nó được coi như một công cụ tạo nên sức bật thúc đẩy việc nộp đơn được tiến hành nhanh chóng và hiệu quả;

– Đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu, sáng tạo;

– Nâng cao ý thức của chủ thể sở hữu công nghiệp trong việc nộp đơn sớm;

– Giúp cơ quan nhà nước không cần phải “căng não” để quyết định chủ thể nào được cấp văn bằng và cũng ít nảy sinh tranh chấp hơn.

Ý nghĩa nguyên tắc nộp đơn đầu tiên đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp

– Đối với sáng chế nếu có nhiều đơn đăng ký sáng chế trùng hoặc tương tự nhau thì Bằng độc quyền sáng chế chỉ được cấp cho sáng chế có đơn hợp lệ có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp sớm nhất.

– Đối với kiểu dáng công nghiệp nếu có nhiều đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp trùng hoặc không khác biệt đáng kể với nhau thì Bằng độc quyền KDCN chỉ được cấp cho kiểu dáng có đơn hợp lệ có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp sớm nhất.

– Nếu có nhiều đơn hợp lệ có cùng ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất thì Bằng độc quyền sáng chế và kiểu dáng công nghiệp chỉ được cấp cho đối tượng của 1 đơn duy nhất trong số các đơn theo thỏa thuận của tất cả những người nộp đơn. Trường hợp không thỏa thuận được thì các đối tượng tương ứng của các đơn sẽ bị từ chối cấp

Ý nghĩa nguyên tắc nộp đơn đầu tiên đối với nhãn hiệu

– Nếu có nhiều đơn của nhiều người hoặc của cùng 1 người đăng ký nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhau dùng cho các sản phẩm, dịch vụ trùng hoặc tương tự với nhau thì Giấy chứng nhận sẽ chỉ được cấp cho đơn hợp lệ có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp sớm nhất.

– Nếu có nhiều đơn hợp lệ có cùng ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất thì Văn bằng bảo hộ chỉ được cấp cho đối tượng của 1 đơn duy nhất trong số các đơn theo thỏa thuận của tất cả những người nộp đơn. Trường hợp không thỏa thuận được thì các đối tượng tương ứng của các đơn sẽ bị từ chối cấp.

Lưu ý: Ngày ưu tiên là 1 trong những quy định trong điều ước quốc tế về sở hữu công nghiệp mà các nước thành viên của Công ước Paris về sở hữu công nghiệp, Công ước PCT về bảo hộ sáng chế.

Thực tiễn áp dụng

Dựa trên thực tế áp dụng thì nguyên tắc first to file cũng đang bộc lộ một số hạn chế nhất định. Mặc dù nó tạo điều kiện dễ dàng hơn cho cơ quan đăng ký, nhưng trong một số trường hợp vì mục đích trục lợi mà một số người đã “đăng ký hộ” nhãn hiệu cho các doanh nghiệp khiến cho các doanh nghiệp “khóc dở, mếu dở” để đòi lại được nhãn hiệu của mình.

Để khắc phục tình trạng này hầu như các quốc gia đều quy định về nghĩa vụ sử dụng nhãn hiệu trong một thời gian nhất định. Nếu không sử dụng nhãn hiệu thì có thể yêu cầu hủy hiệu lực của văn bằng bảo hộ nhằm tạo điều kiện cho chủ sở hữu có thể lấy lại được nhãn hiệu của mình đồng thời phát huy được hết mục đích thương mại của nhãn hiệu.

Tuy nhiên nguyên tắc “first – to – file” vẫn được coi là nguyên tắc quan trọng nhất và là cơ sở pháp lý đầy đủ nhất trong việc chấp nhận đơn đăng ký nhãn hiệu trong hệ thống pháp luật về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp của các hầu hết các hệ thống pháp luật trên thế giới như pháp luật của EU, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Việt Nam,…