MỨC ĐỘ CẦN THIẾT CỦA CON NGƯỜI ĐỐI VỚI CÁC TÁC PHẨM DO AI TẠO RA?

Cách đây không lâu, vừa xảy ra một vụ việc đăng tải trên tờ báo The Verge ngày 18/8, thẩm phán liên bang ở Mỹ là ông Beryl A. Howell đã ra phán quyết rằng các tác phẩm nghệ thuật tạo ra bởi AI tạo ra sẽ không thể được bảo vệ bản quyền. Câu hỏi đặt ra đối với pháp luật Việt Nam tác phẩm do AI tạo ra ai sẽ là người sở hữu bản quyền và mức độ nào là cần thiết của con người đối với các tác phẩm do AI tạo ra?

Hình ảnh minh hoạ

1. Thực trạng

Đa số ý kiến đều đồng tình rằng các tác phẩm có tính chất không do con người trực tiếp tạo ra đều không đủ điều kiện để được đăng ký bản quyền. AI là sự mô phỏng các quá trình thông minh của con người bằng máy móc, đặc biệt là hệ thống máy tính. Sau cú nổ ra mắt của hai nền tảng Chat GPT và OpenAI, chúng ta không thể phủ nhận sự thông minh của AI khi nó ngày càng được ứng dụng rộng rãi, AI dường như trở thành một hệ tư tưởng và dường như nó dần có thể thay thế con người thực hiện các công việc bởi các chức năng được lập trình sẵn. Điều này khiến mọi người tranh cãi, điều gì đang xảy ra, nó đang diễn ra như thế nào và những tác động tiềm tàng của AI đối với quyền SHTT và chủ sở hữu các tác phẩm.

Hàng nghìn tác phẩm có sự hỗ trợ của AI đang được tạo ra mỗi ngày, việc tiếp cận các biên giới về bản quyền đang dần được mở rộng, AI là công cụ giúp cho các tác giả sáng tạo nên tác phẩm, bằng sự mô phỏng bằng văn bản hoặc lời nói của con người các tác phẩm văn học nghệ thuật vừa có giá trị nội dung vừa có giá trị nghệ thuật khiến cho chúng ta thực sự ngỡ ngàng và thuyết phục. Vì thế, việc lạm dụng AI ngày càng trở nên phổ biến, pháp luật cảm thấy lo ngại rằng AI có thể sẽ được các hãng phim sử dụng để thay thế các diễn viên và biên kịch trong một số trường hợp. Nếu pháp luật công nhận quyền SHTT cho AI, vậy vấn đề bác bỏ quyền đối với những người bỏ tiền ra thuê người khác sáng tạo tác phẩm là hoàn toàn có khả năng.

2. Quy định của pháp luật

Luật Sở hữu trí tuệ ra đời mục đích bảo vệ quyền của tác giả đối với các sản phẩm của hoạt động sáng tạo. Các tác phẩm tạo ra khi đáp ứng các điều kiện bảo hộ theo quy định của Công ước Berne về (1) Tính nguyên gốc, (2) Được thể hiện dưới một hình thức nhất định, (3) Là kết quả của hoạt động sáng tạo thì tác phẩm đó có thể được bảo vệ. AI không phải là chủ thể của Chủ sở hữu quyền tác giả, giả thuyết rằng AI có thể là tác giả nhưng khi đó không hề có quy định nào về mức độ cần thiết của con người tham gia vào việc xây dựng nên tác phẩm. Trong quyết định của mình, thẩm phán Beryl A. Howell trong vụ việc kể trên cho rằng bản quyền chưa bao giờ được cấp cho tác phẩm “không có bất kỳ bàn tay hướng dẫn nào của con người”, đồng thời nói thêm rằng “quyền tác giả của con người là yêu cầu cơ bản của bản quyền”.

Bức ảnh do AI tạo ra của Stephen Thaler bị thẩm phán Bery A.Howell từ chối đăng ký bản quyền.

Các tác phẩm do AI hay con người tạo ra đều do hoạt động sáng tạo và thể hiện dưới một hình thức nhất định, tuy nhiên AI không có tính cách và nhân cách độc lập để có thể được gọi là “tác giả”, các tác phẩm văn học, khoa học, nghệ thuật của AI tạo ra sẽ không giống với cách mà con người sáng tạo ra tác phẩm, dấu ấn cá nhân tác giả có thể là cảm xúc, tư duy, phân tích, quan điểm riêng của tác giả để tác phẩm trở nên độc đáo và mang tính nguyên gốc. Với AI, dựa trên chất liệu là kho dữ liệu, lập trình viên đưa vào các tham số, thuật toán rồi từ đó AI có thể tổng hợp và đưa ra kết quả là tác phẩm vì thể AI không đáp ứng được điều kiện (1) Tính nguyên gốc của tác phẩm. Bản chất pháp lý của AI không hề được quy định, chúng ta không thể trao quyền cho một chủ thể “vô tri”.

Trang bìa của truyện tranh, Zarya of the Dawn (2023) của tác giả Kris Kashtanova do AI Midjourney hỗ trợ để tạo hình minh họa. Kris Kashtanova đã được cấp bản quyền cho toàn bộ cuốn sách nhưng không phải hình ảnh do AI tạo ra.

Trả lời cho câu hỏi về sở hữu bản quyền đối với các tác phẩm AI tạo ra không thực sự đơn giản và cần được xem xét cẩn thận, những nội dung do công cụ, máy móc hổ trợ sáng tạo ra cần có những quy định và quy ước riêng biệt và cụ thể. Pháp luật Việt Nam cũng như các Điều ước quốc tế cần nghiêm túc quy định những điều luật cụ thể đối với các tác phẩm do người máy AI tạo ra, đồng thời làm rõ chức năng và mức độ cần thiết của bàn tay con người trong công tác sáng tạo ra tác phẩm, quy địch “rạch ròi” nội dung quyền của AI và con người, việc các nhà làm luật cân nhắc và xem xét để bảo vệ quyền tác giả của AI cũng là điều hợp lý và đáp ứng xu hướng phát triển công nghệ trên thế giới, khi đó vấn đề tranh chấp về quyền tác giả có được cấp cho AI hay không sẽ không còn được tranh luận.

Tài liệu tham khảo:

Bản quyền sẽ không được cấp cho các tác phẩm không được tạo ra dưới bàn tay con người

Liên hệ với chúng tôi:

CÔNG TY TNHH IP LEADER

Địa chỉ: Phòng 03.02 Tòa nhà Newton Residence, Số 38 Trương Quốc Dung, Phường 8, Quận Phú Nhuận, TP. Hồ Chí Minh

Điện thoại:  076.455.2008

Email: info.ipleader@gmail.com

Website: https://ipleader.vn