ĐẾ CHẾ ÂM NHẠC TRIỆU ĐÔ – NAPSTER BIẾN ĐI ĐÂU MẤT RỒI?

Cái tên nói trên có thể nó còn khá xa lạ đối với thị trường Việt Nam chúng ta. Bởi vào thời điểm đầu những năm 2000, khi mà chúng ta vẫn còn đang quen với những ấn phẩm âm nhạc được phát hành dưới dạng vật lý như đĩa CD hay DVD thì ở phía bên kia của bán cầu, Napster đã trở thành một trong những đơn vị tiên phong và ngày càng khẳng định được vị thế của mình trong lĩnh vực phát nhạc trực tuyến. Vậy tại sao một đơn vị gần như đi đầu trong ngành công nghiệp này lại có thể sụp đổ và gần như trở nên vô hình trong thời điểm hiện tại? Sau đây, hãy cùng IP Leader tìm hiểu về điều này.

Đôi nét về Napster

Trở về những năm 90, thời điểm mà người dùng có thể bất chấp mua cả một album chỉ để nghe được một hay hai bài hát yêu thích của họ. Điều này khiến cho thời gian này được coi là giai đoạn bùng nổ của các hãng thu âm hay kỷ nguyên vàng của các đĩa đơn và đĩa CD. Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi hoàn toàn kể từ sau khi Napster xuất hiện. Chương trình này được ra mắt lần đầu tiên vào cuối những năm 90 bởi hai nhà sáng lập là Shawn Fanning và Sean Parker với tư cách một dịch vụ trực tuyến tập trung chủ yếu vào mảng âm nhạc.

Không ngoa khi nói Napster đã gần như thay đổi định hướng của cả ngành công nghiệp âm nhạc, người dùng giờ đây có thể nhanh chóng và dễ dàng tìm thấy nhạc từ mọi thể loại dưới định dạng MP3, được trích xuất từ những cuộn ​​băng cassette, bản ghi vinyl hay đĩa CD. Hơn hết, Napster còn cho phép người dùng download mọi bài hát, từ những bản ghi âm lậu đến những bài hit đứng đầu bảng xếp hạng hay thậm chí là những album đắt đỏ đòi hỏi người nghe phải bỏ ra số tiền không nhỏ nếu muốn thưởng thức chúng.

Và tất nhiên là tất cả các dịch vụ mà Napster cung cấp nêu trên hoàn toàn miễn phí.

Độ phủ sóng đáng kinh ngạc.

Với công nghệ vượt trội của mình, chỉ sau vài tuần ra mắt Napster đã thu hút được hàng chục triệu người dùng. Vào thời kỳ đỉnh cao, có khoảng 80 triệu người dùng đã đăng ký Napster trên mạng. Một con số khổng lồ ở tại thời điểm những năm 90, một số trường đại học thậm chí còn phải chặn quyền truy cập vào Napster vì nó gây ra tắc nghẽn mạng khi sinh viên sử dụng tính năng chia sẻ tệp P2P để tải nhạc của họ. Tuy nhiên, hầu hết các dịch vụ mà Napster cung cấp tại thời điểm này thực chất lại là bất hợp pháp bởi vì nền tảng này không được cấp phép từ chủ sở hữu. Đây cũng chính là lý do vì sao mà Napster phải đối mặt với hàng loạt những tranh chấp pháp lý và đứng trước nguy cơ sụp đổ.

Vậy Napster đã phải đối mặt với những vấn đề pháp lý nào?

Khi Napster dần trở nên phổ biến, nó đã thu hút sự chú ý của Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Mỹ (RIAA) – một tổ chức đại diện cho lợi ích của các hãng thu âm và nghệ sĩ hoạt động trong ngành công nghiệp này. Lo ngại trước những nguy cơ về việc phân phối trái phép các sản phẩm có bản quyền, RIAA đã đệ đơn kiện Napster, cho rằng việc Napster ngày càng lớn mạnh tạo ra điều kiện thuận lợi cho những hành vi vi phạm bản quyền trên quy mô lớn về sau này. Và bắt đầu từ đó, một cuộc chiến pháp lý giữa Napster và RIAA đã nổ ra và thu hút sự chú ý rộng rãi vì phán quyến của vụ kiện này sẽ đặt ra những câu hỏi quan trọng về ranh giới của bản quyền kỹ thuật số và tác động của công nghệ mới lên các ngành công nghiệp truyền thống.

Không lâu sau đó, vào năm 2000, ngành công nghiệp âm nhạc tiếp tục rung chuyển bởi một vụ tranh chấp pháp lý khác. Vụ kiện mà sau này được coi như biểu tượng cho sự cạnh tranh giữa các mô hình phân phối âm nhạc truyền thống và các công nghệ kỹ thuật số mới nổi. Một trong những nhóm nhạc Rock and Roll thành công nhất của Mỹ thời bấy giờ là Metallica đã đệ đơn kiện Napster với cáo buộc cho rằng nền tảng này vi phạm bản quyền của họ. Họ cho rằng những sản phẩm âm nhạc của mình đã bị chia sẻ một cách bất hợp pháp, khiến họ mất đi một lượng lớn doanh thu. Trong đơn kiện của mình, Metallica xác định được có hơn 300.000 người dùng đã chia sẻ trái phép những bài hát của họ và yêu cầu chặn những tài khoản đó. Vụ việc trên kết thúc bằng một thỏa thuận dàn xếp giữa hai bên.

Hai vụ việc nói trên chỉ là ví dụ cho những tranh chấp pháp lý mà Napster đã phải đối mặt trong xuyên suốt quá trình hoạt động của mình. Ngoài ra, còn vô vàn những lùm xùm lớn nhỏ với hàng loạt những nghệ sĩ có tên tuổi khác như Britney Spears, Dr. Dre, Madona,…

Sự lụi tàn của Napster

Vào tháng 7 năm 2001, sau một cuộc đấu tranh kéo dài và tốn không ít giấy mực của các truyền thông giữa Napster và RIAA. Thì những phán quyết cuối cùng được đưa ra từ phía Tòa Án. Phán quyết này buộc Napster phải đóng cửa nền tảng phát nhạc miễn phí của mình, đánh dấu sự kết thúc của dịch vụ P2P đột phá. Tiếp theo đó là bồi thường cho những chủ sở hữu bản quyền vì đã sử dụng trái phép âm nhạc của họ và phải thanh toán tiền bản quyền nếu muốn tiếp tục sử dụng chúng trong tương lai. Gánh trên vai gánh nặng về những khoản tiền khổng lồ, những nhà điều hành của Napster đã đi đến quyết định chuyển dịch vụ của họ sang mô hình đăng ký trả phí. Đồng nghĩa với việc rằng từ nay người dùng phải trả phí cho họ nếu muốn tiếp tục sử dụng dịch vụ. Tuy nhiên, sau một khoảng thời gian dài sử dụng dịch vụ mà không phải trả bất kì khoản phí nào thì giờ đây rất khó để người dùng chịu chi tiền ra. Số lượng người dùng cứ thế giảm một cách thậm tệ. Và cuối cùng thì vào tháng 5 năm 2002, sau hàng loạt những nỗ lực cứu vớt Napster thì những nhà điều hành đã phải ra thông báo rằng Bertelsmann – một tập đoàn truyền thông của Đức, đã mua lại nó. Bertelsmann với tham vọng của mình đã cố gắng hồi sinh lại Napster. Tuy nhiên, các tòa án Mỹ đã ra sức ngăn chặn thương vụ này, điều đó đẩy Napster đến việc buộc phải thanh lý theo diện đấu giá phá sản.

Hiện nay, sau rất nhiều thương vụ chuyển nhượng qua lại thì Napster đã dừng chân tại Rhapsody, một công ty chuyên cung cấp dịch vụ phát nhạc trực tuyến khá nổi tiếng, họ đã sát nhập Napster với dịch vụ của mình nhằm lôi kéo nguồn người dùng trung thành trước đó của Napster, đồng thời để tạo tiếng vang phục vụ cho mục đích quảng bá. Tuy nhiên, qua từng đấy năm tranh chấp và tìm ra hướng đi Napster đã không còn là nền tảng duy nhất có thể cung cấp dịch vụ này. Những nền tảng khác như Spotify hay Apple Music với tiềm lực mạnh mẽ đang phát triển với tốc độ chóng mặt và được phần đa công chúng đón nhận.

Để tổng kết lại, có thể nói Napster đã có những bước khởi đầu gây tranh cãi và một lịch sử phát triển đầy sóng gió. Nhưng không thể phủ nhận rằng Napster đã đóng một vai trò quan trọng trong việc phát triển ngành công nghiệp âm nhạc hiện nay. Đặc biệt là trong việc định hình lại cách người dùng “tiêu thụ” âm nhạc. Vậy thì trong tương lai, liệu Napster có thể một lần nữa tìm lại “ánh hào quang” vốn có của mình hay lại một lần nữa đi vào quên lãng? Hãy theo dõi IP Leader để luôn được cập nhật những thông tin mới nhất về thương hiệu nói trên và cả những vấn đề pháp lý khác.