“Bảo hộ nhãn hiệu âm thanh – Bước chuyển mình của Sở hữu trí tuệ Việt Nam”
Sau khi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) có hiệu lực đối với Việt Nam từ ngày 14 tháng 01 năm 2019. Để bảo đảm thực thi cam kết trong CPTPP vể bảo hộ nhãn hiệu, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện quy định của Luật Sở hữu trí tuệ về việc mở rộng phạm vi đối tượng được bảo hộ là nhãn hiệu.
Theo tinh thần của Hiệp định Trips, Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam mới chỉ dừng lại ở việc bảo hộ các dấu hiệu truyền thống là nhãn hiệu. Cụ thể tại quy định tại khoản 1 Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ, dấu hiệu được đăng ký là nhãn hiệu phải là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, kể cả hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc một số màu sắc nhất định. Pháp luật Việt Nam chỉ bảo hộ những dấu hiệu có thể nhận biết được bằng thị giác.
Tuy nhiên, theo Điều 18.8 CPTPP quy định rằng không bên nào được yêu cầu nhãn hiệu phải là dạng nhìn thấy mới được nộp đơn xin bảo hộ, cũng như cơ quan có thẩm quyền cũng không được từ chối đơn đăng ký của chủ đơn chỉ vì nhãn hiệu xin đăng ký dưới dạng âm thanh. Theo cam kết, Việt Nam sẽ phải điều chỉnh các quy định để bảo hộ nhãn hiệu âm thanh trong thời hạn 3 năm kể từ ngày CPTPP có hiệu lực. Sự thay đổi này có thể sẽ dẫn đến thay đổi căn bản toàn bộ cơ chế đăng ký và bảo hộ nhãn hiệu tại Việt Nam. Việc bảo hộ nhãn hiệu âm thanh sẽ giúp doanh nghiệp yên tâm sáng tạo với những ý tưởng của mình. Tuy nhiên, đây cũng là thách thức cho các cơ quan quản lý và thực thi sở hữu trí tuệ cũng như các doanh nghiệp Việt Nam khi chưa có nhiều kiến thức và kinh nghiệm về loại nhãn hiệu mới này.
Một số nhãn hiệu âm thanh đã được bảo hộ và sử dụng rộng rãi như tiếng gầm của sư tử cho dịch vụ giải trí truyền hình của hãng MGM (Mỹ), tiếng chuông điện thoại mặc định của hãng NOKIA (Phần Lan), tiếng sấm rền của hãng mô tô Harley – Davison (Mỹ) hoặc bốn nốt nhạc lên bổng xuống trầm của hãng HISAMISU (Nhật Bản)… Vì vậy, để hiểu rõ như thế nào là nhãn hiệu âm thanh. Hãy cùng tìm hiểu và đánh giá dựa trên quy định của một số nước trên thế giới như sau:
(1) Theo WIPO, nhãn hiệu âm thanh có thể bao gồm: những âm thanh là âm nhạc, âm nhạc này có thể là đã tồn tại từ trước, cũng có thể là được sáng tác mới để phục vụ cho mục đích đăng ký nhãn hiệu hoặc những âm thanh không phải là âm nhạc đang tồn tại trong tự nhiên (ví dụ: như tiếng kêu của các con vật hoặc những âm thanh được tạo ra bởi những những đặc tính địa lý hoặc khí tượng học) hoặc những âm thanh được tạo ra bởi các thiết bị, máy móc hoặc những phương tiện do con người tạo ra.
Ở Úc, nhãn hiệu âm thanh có thể là bất kỳ thứ tiếng gì có thể nghe được. Đó có thể là những đoạn nhạc phức tạp, hoặc là những âm thanh đơn giản như tiếng động của máy móc, một đoạn bài hát, điệp khúc, cũng có thể kết hợp nhiều thứ âm thanh với nhau. Lời văn được hát theo giai điệu hoặc thể hiện dưới dạng nói ra hoặc là sự kết hợp của tiếng nói với những âm thanh khác, tiếng kêu của động vật như tiếng chó sủa, tiếng vịt kêu, sư tử gầm, tiếng chuông hoặc tiếng khóc của em bé…. đều có thể làm nhãn hiệu âm thanh miễn là dấu hiệu đó phải thực hiện được chức năng là giúp người tiêu dùng xác định được nguồn gốc thương mại của hàng hóa/ dịch vụ.
Ở Trung Quốc, nhãn hiệu âm thanh được quy định là nhãn hiệu được cấu thành từ yếu tố âm thanh có khả năng phân biệt nguồn gốc của sản phẩm/dịch vụ. Nhãn hiệu âm thanh có thể được cấu thành từ âm thanh là âm nhạc, ví dụ như một đoạn nhạc; cũng có thể cấu thành từ âm thanh không phải là âm nhạc, ví dụ như các âm thanh tự nhiên, tiếng người hoặc tiếng kêu của động vật; cũng có thể là sự kết hợp của cả âm thanh là âm nhạc và âm thanh không phải là âm nhạc.
Vì vậy, để tương thích với pháp luật quốc tế cũng như đảm bảo thực hiện cam kết trong CPTPP, Việt Nam cần xem xét bổ sung vấn đề bảo hộ nhãn hiệu âm thanh theo Luật Sở hữu trí tuệ một cách nhanh chóng, kịp thời và chính xác.
Tài liệu tham khảo: (1) http://ipvietnam.gov.vn/web/guest/tin-tuc-su-kien/-/asset_publisher/7xsjBfqhCDAV/content/nghien-cuu-ve-bao-ho-nhan-hieu-phi-truyen-thong-oi-tuong-uoc-su-dung-va-bao-ho-lam-nhan-hieu-am-thanh
