Pháp luật về quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh

Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển của các thông tin đại chúng, hoạt động quảng cáo ngày càng diễn ra phổ biến. Quảng cáo được coi như một công cụ truyền thông thông minh, hiệu quả và có ý nghĩa to lớn trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Quảng cáo đã giúp các doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm của mình tới khách hàng và đồng thời giúp họ nâng cao khả năng cạnh tranh, thu hút khách hàng, đồng thời giúp người tiêu dùng nắm bắt thông tin sản phẩm, thông tin thị trường. Bên cạnh những lợi ích quảng cáo mang lại thì việc cạnh tranh trong quảng cáo là điều không thể tránh khỏi.  Tuy nhiên, vấn đề quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh (CTKLM) ngày càng phổ biến, điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp khác trên thị trường cạnh tranh mà còn có thể tác động tiêu cực đến người tiêu dùng và đặc biệt ảnh hưởng đến cả nền kinh tế.

Hình ảnh PEGA so sánh trực tiếp hai mẫu xe eSH của PEGA và mẫu Honda SH 2020.

Cơ sở pháp lý

  • Luật Cạnh tranh 2004
  • Luật Quảng cáo 2012
  • Luật Cạnh tranh 2018

Các hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh

  • Cung cấp thông tin không trung thực về doanh nghiệp khác bằng cách trực tiếp hoặc gián tiếp đưa thông tin không trung thực về doanh nghiệp gây ảnh hưởng xấu đến uy tín, tình trạng tài chính hoặc hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đó” (Luật Cạnh tranh 2018)
  • Lôi kéo khách hàng bất chính bằng các hình thức sau đây: Đưa thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn cho khách hàng về doanh nghiệp hoặc hàng hóa, dịch vụ, khuyến mại, điều kiện giao dịch liên quan đến hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp cung cấp nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác; hoặc So sánh hàng hóa, dịch vụ của mình với hàng hóa, dịch vụ cùng loại của doanh nghiệp khác nhưng không chứng minh được nội dung (Luật Cạnh tranh 2018)
  • Quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; về số lượng, chất lượng, giá, công dụng, kiểu dáng, bao bì, nhãn hiệu, xuất xứ, chủng loại, phương thức phục vụ, thời hạn bảo hành của sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ đã đăng ký hoặc đã được công bố” ( Luật Quảng cáo 2012)
  • Quảng cáo bằng việc sử dụng phương pháp so sánh trực tiếp về giá cả, chất lượng, hiệu quả sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của mình với giá cả, chất lượng, hiệu quả sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cùng loại của tổ chức, cá nhân khác” (Luật Quảng cáo 2012)

Thực trạng pháp luật về hành vi quảng cáo cạnh tranh không lành mạnh

Trong sự phát triển của không ngừng của nền kinh tế, quảng cáo như là một phương thức đưa thông tin nhanh nhất đến khách hàng, và ngày càng phổ biến và được lan truyền rộng rãi. Hiện có nhiều doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ quảng cáo, chủ yếu tập trung tại 2 thành phố lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Các hình thức hoạt động quảng cáo như: Quảng cáo truyền hình; Quảng cáo radio; Quảng cáo trực tuyến; Quảng cáo trên báo giấy, poster, tờ rơi; Quảng cáo ngoài trời. Trong đó, quảng cáo trên truyền hình vẫn được các doanh nghiệp lớn ưa chuộng, sử dụng nhiều và chiếm doanh thu lớn nhất so với các phương tiện quảng cáo khác tại Việt Nam. Bên cạnh đó, là một nước đang phát triển như Việt Nam, thì hoạt động quảng cáo trên mạng internet là không thể hiểu và đang trên đà phát triển rất mạnh, nhất là quảng cáo trên các website thương mại điện tử, trên các trang điện tử có khách hàng là trong và ngoài nước. Cũng chính vì sự phát triển đó, các hành vi quảng cáo nhằm CTKLM cũng diễn ra ngày càng nhiều với các phương thức tinh vi hơn trước.

Theo thống kê thì trong các tất các vụ kiện về CTKLM bị điều tra xử lý, thì vụ việc về hành vi quảng cáo nhằm CTKLM có tỷ lệ lớn nhất.

Theo Cục Quản lý Cạnh tranh[1], tính đến hết năm 2018, đã có gần 400 hồ sơ khiếu nại về các vụ việc CTKLM, trong đó hơn 200 vụ đã được điều tra, xử lý. Căn cứ theo nhóm hành vi vi phạm, nhóm vụ việc liên quan đến hành vi quảng cáo nhằm CTKLM chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng số các vụ việc được điều tra, xử lý (chiếm tới 62%). Dù đã có những quy định cụ thể về quảng cáo nhằm CTKLM cũng như các chế tài xử lý các hành vi này nhưng các doanh nghiệp vẫn thường xuyên vi phạm. Các vi phạm phổ biến như: Quảng cáo so sánh, quảng cáo bắt chước và quảng cáo đưa thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn.

Trước đây, các hoạt động quảng cáo nhằm CTKLM đều được điều chỉnh bởi Luật Cạnh tranh 2004. Tuy nhiên, kể từ ngày 01/07/2019 khi Luật Cạnh tranh 2018 có hiệu lực thì theo quy định các hành vi liên quan đến quảng cáo nhằm CTKLM được Luật Quảng cáo 2012 và các văn bản hướng dẫn khác được áp dụng.

Nguyên nhân dẫn đến những hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh

Thứ nhất, thiếu những quy định cụ thể về hành vi CTKLM trong một số lĩnh vực và các chế tài xử lý hành vi đó, cụ thể ở đây là trong quảng cáo.

Thứ hai, chưa xác định cụ thể về hành vi quảng cáo nhằm CTKLM. Đồng thời tồn tại quy định về hành vi “so sánh trực tiếp” nhưng lại không quy định về hành vi “so sánh gián tiếp”. Dẫn đến việc tạo kẻ hở trong quy định này, dẫn đến việc các doanh nghiệp khác lợi dụng để lách luật thực hiện các hành vi quảng cáo một các không trực tiếp nhưng vẫn gây ra các điều kiện bất lợi cho đối thủ cạnh tranh.

Thứ ba, do ý thức tuân thủ Luật của các doanh nghiệp. Phần lớn là do các doanh nghiệp mặc dù nắm rõ luật pháp nhưng vẫn cố tình vi phạm nhằm đạt được những mục tiêu Marketing của mình. Cũng chính vì điều đó, giúp người tiêu dùng nhận diện được thương hiệu và sản phẩm bị kiện. Lợi ích cho việc marketing dưới hình thức này thường áp dụng cho trường hợp doanh nghiệp có hành vi quảng cáo so sánh hoặc bắt chước. Trong khi đó, chi phí phạt hành chính theo Điều 35, Nghị định 120/2005/NĐ-CP quy định về xử lý vi phạm pháp luật về cạnh tranh từ 15.000.000 đến 50.000.000 và phạt bổ sung như tịch thu lợi nhuận từ việc hành vi vi phạm, cải chính công khai chưa đủ tính răn đe và thấp hơn rất nhiều so với chi phí Marketing doanh nghiệp có thể tiết kiệm được.

Như vậy, có thể thấy từ áp lực cạnh tranh của thị trường, các hành vi quảng cáo nhằm CTKLM đang diễn ra ngày càng nhiều với những phương thức khác nhau và cũng còn tồn tại khá nhiều nguyên nhân dẫn đến hành vi quảng cáo nhằm CTKLM trong các doanh nghiệp. Do đó, cần đề ra những giải pháp, kiến nghĩ nhằm hoàn hiện khung pháp lý quy định về hành vi quảng cáo nhằm CTKLM để tránh những tranh chấp làm thiệt hại đến các bên trong hoạt động quảng cáo.

Một số ý kiến nhằm hoàn thiện pháp luật tại Việt Nam

Thứ nhất, cần hoàn thiện khung pháp luật quy định về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo. Một số quy định của pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo còn thiếu tính rõ ràng và minh bạch. Luật Cạnh tranh và các văn bản hướng dẫn thi hành không đưa ra khái niệm “quảng cáo” làm cơ sở cho việc xác định hành vi quảng cáo nhằm trạnh tranh không lành mạnh cũng như chưa có các tiêu chí để xác định hành vi quảng cáo nhằm CTKLM. Từ đó, việc xác định mục đích quảng cáo có nhằm mục đích CTKLM gây ra những khó khăn đáng kể.

Thứ hai, đề ra được một tiêu chí cụ thể và thống nhất nhằm xác định hành vi quảng cáo nhằm CTKLM. Hiện nay, việc xác định hành vi quảng cáo nhằm CTKLM chỉ dựa trên khái niệm giải thích hành vi CTKLM và những hành vi quảng cáo bị cấm được liệt kê. Quy định theo hướng liệt kê như hiện nay có thể bỏ sót một số hành vi có dấu hiệu quảng cáo nhằm CTKLM. Do đó, việc vừa liệt kê vừa đưa ra các tiêu chí nhận diện các hành vi quảng cáo nhằm CTKLM sẽ có thể bao quát hơn nhằm không bỏ lọt các hành vi vi phạm cần phải xử lý.

Thứ ba, cần quy định hợp lý và rõ ràng trong “quảng cáo so sánh” hàng hóa. Luật Quảng cáo 2012 chỉ cấm hành vi so sánh trực tiếp. Tuy nhiên, thực tế hiện nay có những quảng cáo chỉ so sánh gián tiếp cũng đủ gây ra những thiệt hại đang kể đến các đối thủ cạnh tranh. Việc không nhắc đến tên doanh nghiệp khác cũng chưa chắc là không những biểu hiện của quảng cáo so sánh nhằm cạnh tranh. Do đó, nên quy định thêm khái niệm về quảng cáo so sánh. Bên cạnh quy định cấm so sánh trực tiếp, pháp luật cần quy định nghiêm khắc hơn về các hành vi so sánh gián tiếp khác.

Thứ tư, cần xem xét mức độ xử lý vi phạm lên những mức cao hơn. Hiện nay, chế tài xử lý vi phạm về CTKLMchưa đủ “sức nặng” để khiến các chủ thể vi phạm phải e ngại, cân nhắc trước khi thực hiện hành vi sai trái dẫn đến tình trạng họ vẫn chấp nhận sự răn đe của pháp luật nhưng cũng vẫn tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm. Chế tài chủ yếu được áp dụng ở đây là phạt tiền và buộc dở bỏ quảng cáo. Tuy nhiên, mức tiền phạt hiện là một con số rất nhỏ so với lợi nhuận thu được khi doanh nghiệp thực hiện hành vi quảng cáo CTKLM. Quy định xử phạt như thế này không đủ sức răn đe, khắc phục hậu quả do hành vi quảng cáo nhằm CTKLM gây ra từ đó tạo tâm lý “bất chấp” quy định xử phạt do lợi nhuận của các chủ thể kinh doanh. Từ thực tiễn này đòi hỏi các nhà làm luật cần nâng cao mức xử phạt, đưa ra các mức phạt thoả đáng để các quy định pháp luật thực sự có tính khả thi.

Qua đó, có thể thấy được để phát triển nền kinh tế một cách bền vững thì cần thiết phải xây dựng một môi trường sản xuất kinh doanh lành mạnh. Vì vậy để hạn chế thậm chí loại bỏ hành vi quảng cáo nhằm CTLKM thì các chủ thể hoạt động sản xuất kinh doanh phải nâng cao ý thức pháp luật để tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình

[1] http://tapchitaichinh.vn/tai-chinh-kinh-doanh/can-hoan-thien-cac-quy-dinh-phap-luat-ve-canh-tranh-khong-lanh-manh-315686.html

Source: http://tapchitaichinh.vn/tai-chinh-kinh-doanh/giai-phap-han-che-canh-tranh-khong-lanh-manh-trong-nen-kinh-te-thi-truong-314680.html