MẤT TÀI SẢN SỞ HỮU TRÍ TUỆ Ở NƯỚC NGOÀI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM DÀNH CHO DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
Mất tài sản sở hữu trí tuệ ở nước ngoài qua một số vụ việc điển hình
Vụ việc 1: Chỉ dẫn địa lý Phú Quốc cho nước mắm bị đăng ký làm nhãn hiệu ở nhiều nước
Vụ việc 2: Mất thương hiệu Vinataba ở nhiều lãnh thổ
Vụ việc 3: Mất chỉ dẫn địa lý café Buôn Ma Thuột ở Trung Quốc năm 2011
Vụ việc 4: Mất nhãn hiệu G7 Coffee của Trung Nguyên ở Iceland năm 2018
Bài học kinh nghiệm dành cho doanh nghiệp Việt Nam
Về nguyên nhân, các ví dụ nêu trên đều cho thấy quyền sở hữu trí tuệ mang bản chất giới hạn lãnh thổ nghĩa là chúng chỉ được bảo hộ ở Việt Nam mà không tự động được bảo hộ ở Nhật Bản, Trung Quốc và Iceland. Nguyên nhân tiếp theo là quyền sở hữu trí tuệ đối với sáng chế, giải pháp hữu ích, chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu được xác lập theo pháp luật quốc gia ở lãnh thổ mà chúng được nộp đơn đầu tiên. Và một nguyên nhân nữa rất căn bản nữa là quyền sở hữu trí tuệ rất dễ bị mất, bị chiếm đoạt bởi các chủ thể khác thông qua việc chính các chủ thể này lợi dụng 2 nguyên nhân đầu tiên đã nêu (thuộc tính giới hạn lãnh thổ của quyền sở hữu trí tuệ, và nguyên tắc nộp đơn đầu tiên ở hầu hết các nước khi làm thủ tục xác lập quyền ở nước ngoài).
Về hệ quả, mất tài sản sở hữu trí tuệ ở nước ngoài là một vấn đề rất nghiêm trọng vì nó có thể ảnh hưởng tới cả một ngành kinh tế hoặc một quốc gia như đối với tình huống mất chỉ dẫn địa lý Buôn Ma Thuột cho cà phê, Phú Quốc cho nước mắm; nó có thể chặn đứng cơ hội doanh nghiệp Việt vươn ra thị trường của quốc gia khác như vụ việc của võng xếp Duy Lợi và cà phê G7 Instant Coffee của Trung Nguyên. Tựu chung lại, có 3 hệ quả của việc mất tài sản sở hữu trí tuệ ở nước ngoài:
- Mất tài sản sở hữu trí tuệ ở nước ngoài có nghĩa là mất thị trường, mất cơ hội xuất khẩu mở rộng thị trường nhằm tăng doanh thu
- Mất tài sản sở hữu trí tuệ còn đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với rủi ro bị kiện tụng, chặn hàng xuất khẩu ở biên giới của nước nhập khẩu và bồi thường thiệt hại
- Các lợi ích có được từ các Hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết gần đây như CPTPP, EVFTA và RCEP trở nên vô nghĩa
Doanh nghiệp Việt Nam có thể rút ra 2 bài học lớn từ thực tiễn trên là:
- Chủ động rà soát và đăng ký sớm các quyền sở hữu trí tuệ ở các thị trường nước ngoài của mình nhằm tránh rủi ro bị chiếm đoạt mất quyền bởi các đối thủ. Các quyền sở hữu trí tuệ quan trọng nhất cần lưu ý bảo hộ ở nước ngoài là nhãn hiệu (thương hiệu), kiểu dáng, sáng chế/giải pháp hữu ích. Hiện này có nhiều hiệp định đa phương về hỗ trợ bảo vệ quyền shtt ở nước ngoài với chi phí rẻ như Thỏa ước Madrid và Nghị định thư Madrid (Hệ thống Madrid) về đăng ký quốc tế nhãn hiệu ở trên 120 lãnh thổ, Hiệp ước hợp tác về sáng chế (PCT), Thỏa ước La-hay về đăng ký quốc tế kiểu dáng công nghiệp.
- Khi phát hiện quyền sở hữu trí tuệ của mình bị mất, cần nhanh chóng nghiên cứu và thuê luật sư chuyên nghiệp thu thập chứng cứ, nộp đơn phản đối, hủy bỏ hoặc đình chỉ hiệu lực quyền SHTT đó dựa trên một số tiêu chuẩn bảo hộ mang tính quốc tế hóa, chẳng hạn như tiêu chuẩn bảo hộ của sáng chế, giải pháp hữu ích là phải mới ở phạm vi toàn cầu (ví dụ như vụ hủy hiệu lực bằng độc quyền GPHI JP3081528U ở Nhật Bản vì vi phạm tiêu chuẩn tính mới theo luật sáng chế Nhật Bản), hoặc chẳng hạn tiêu chuẩn bảo vệ tập quán kinh doanh lành mạnh ở Công ước Paris chống hành vi không trung thực (bad faith) trong thương mại quốc tế như trong vụ hủy hiệu lực nhãn hiệu G7 Coffee ở Iceland hoặc vụ hủy hiệu lực 2 nhãn hiệu Buôn Ma Thuột ở Trung Quốc
Nguồn tham khảo: http://bross.vn/newsletter/ip-news-update/Mat-tai-san-so-huu-tri-tue-o-nuoc-ngoai-va–bai-hoc-kinh-nghiem-danh-cho-doanh-nghiep-Viet-Nam
