Có vi phạm quyền tác giả không khi Ngô Thanh Vân hợp tác với Phan Thị chuyển thể “Thần đồng đất Việt”?

Tưởng chừng những ồn ào xoay quanh vụ kiện “Thần đồng đất Việt” đã khép lại sau khi phiên toà phúc thẩm diễn ra hồi tháng 9/2019 kết thúc, công nhận rằng ông Lê Phong Linh là tác giả bộ truyện. Tuy nhiên, những ngày vừa qua, cộng đồng mạng xuất hiện làn sóng tẩy chay “Trạng tí” – phim điện ảnh chuyển thể từ “Thần đồng đất Việt” do Ngô Thanh Vân thực hiện, trong thời điểm bộ phim rục rịch ra rạp. Sở dĩ có sự việc này vì mới đây, tài khoản cá nhân của ông Lê Phong Linh đăng tải hình ảnh từ Công báo sở hữu công nghiệp tháng 11 khiến nhiều người ủng hộ cũng như yêu thích bộ truyện này và tác giả vô cùng phẫn nộ.

Phan Thị đăng ký nhãn hiệu độc quyền “Lê Linh”

Trong Công báo sở hữu công nghiệp vào ngày 25/11, nhãn hiệu “Lê Linh” (bút danh của ông Lê Phong Linh, tác giả “Thần đồng đất Việt”) được công ty Phan Thị nộp đơn đăng ký từ ngày 9/7/2010 nhưng tới nay chưa được cấp giấy chứng nhận. Mục đích của việc đăng ký nhãn hiệu này được cho là để gán lên sách khiến độc giả hiểu nhầm rằng Lê Linh (tức ông Lê Phong Linh) có tham gia vào quá trình làm sách.

Tuy nhiên, bà Nguyễn Thị Lan Nhã – giám đốc điều hành công ty Phan Thị, cho biết vừa làm việc với đại diện Cục Sở hữu trí tuệ để làm rõ sự việc. Bà Lan Nhã cho biết: “Tài liệu Công báo tháng 11-2020 là Cục cập nhật toàn bộ hồ sơ từ năm 2010 đến nay, cho nên họ đưa cả những hồ sơ cũ lên. Tôi đã làm việc với Cục để hủy văn bản đó. Văn bản đó được nộp lên vào năm 2010, từ trước cả phiên tòa về Thần đồng đất Việt. Cục cho biết sẽ kiểm tra lại và hủy văn bản đó”.

Bà Nhã nói thêm: “Hơn 10 năm rồi, đáng lẽ văn bản đó không còn hiệu lực. Tôi hỏi Cục là lâu nay bên Phan Thị không đưa thông tin này, bây giờ tại sao lại đưa lên. Cục trả lời sẽ xem xét rồi hủy văn bản”[1].

Về phía ông Lê Phong Linh, theo quy định của pháp luật hiện hành, sau khi đơn đăng ký nhãn hiệu được công bố trên công báo của Cục Sở hữu trí tuệ, cá nhân, tổ chức khác có quyền thực hiện thủ tục phản đối đơn đăng ký nhãn hiệu. Sau khi nhận được ý kiến của người thứ 3 liên quan đến việc cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, Cục sở hữu trí tuệ tiến hành xử lý ý kiến của người thứ ba trước khi ra quyết định cấp văn bằng bảo hộ.

Phan Thị có quyền hợp tác với Ngô Thanh Vân làm tác phẩm phái sinh cho bộ truyện “Thần đồng đất Việt”?

Một bộ phận người hâm mộ “Thần đồng đất Việt” cho rằng việc Ngô Thanh Vân hợp tác với công ty Phan Thị thay vì tác giả của bộ truyện (ông Lê Phong Linh) để chuyển thể “Thần đồng đất Việt” là không đúng với quy định pháp luật.

Trước hết, cần xét đến các quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ nói chung và bản án phúc phẩm của toà án liên quan đến tác phẩm này nói riêng. Đối tượng tranh chấp trong vụ kiện được xác định là hình thức thể hiện 4 nhân vật Tí, Sửu, Dần, Mẹo. Điều 6 Nghị định 76/NĐ-CP ngày 29 tháng 11 năm 1996 của Chính phủ hướng dẫn thi hành một số quy định về quyền tác giả trong BLDS quy định: “Quyền tác giả đối với tác phẩm phát sinh tại thời điểm tác phẩm sáng tạo được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt tác phẩm đã công bố hoặc chưa công bố, đã đăng ký bảo hộ hoặc chưa đăng ký bảo hộ”. Cả 2 bên là ông Lê Phong Linh và công ty Phan Thị đều thừa nhận ông Lê Phong Linh là người trực tiếp vẽ ra các nhân vật Tí, Sửu, Dần, Mẹo và bắt đầu xuất hiện từ tập 01 bộ truyện tranh “Thần đồng đất Việt” do công ty Phan Thị thực hiện xuất bản. Điều này đồng nghĩa với việc phát sinh quyền tác giả của ông Lê Phong Linh đối với hình thức thể hiện các nhân vật này. Vì vậy, toà án công nhận ông Lê Phong Linh là tác giả duy nhất đối với hình thức thể hiện 4 nhân vật Tí, Sửu, Dần, Mẹo trong bộ truyện tranh “Thần đồng đất Việt” từ tập 01 đến tập 78.

Công ty Phan Thị là tổ chức giao nhiệm vụ cho ông Lê Phong Linh vẽ minh hoạ nên là chủ sở hữu tác phẩm là hình thức thể hiện của 4 nhân vật Tí, Sửu, Dần, Mẹo. Vì lý do đó, công ty Phan Thị được quyền làm tác phẩm phái sinh nhưng không được sửa chữa, cắt xén hình thức thể hiện của các nhân vật hoặc xuyên tạc tác phẩm này dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả là ông Lê Phong Linh.

Việc công ty Phan Thị làm sai lệch so với hình thức thể hiện gốc trên bộ truyện “Thần đồng đất Việt” từ tập 79 trở đi mà không có sự đồng ý của tác giả, đồng thời không ghi chú rõ việc sử dụng hình thức thể hiện của 4 nhân vật Tí, Sửu, Dần, Mẹo là tác phẩm của tác giả Lê Phong Linh là hành vi xâm phạm quyền nhân thân của tác giả. Vì vậy, buộc công ty Phan Thị phải xin lỗi công khai tác giả.[2]

Như vậy, công ty Phan Thị hợp tác với Ngô Thanh Vân và Studio68 làm tác phẩm phái sinh của bộ truyện “Thần đồng đất Việt”, cụ thể là hoạt động chuyển thể tác phẩm, không trái với quy định của pháp luật. Miễn là hoạt động làm tác phẩm phái sinh của tác phẩm này đảm bảo sự toàn vẹn của tác phẩm, không sửa chữa, cắt xén hình thức thể hiện của các nhân vật hoặc xuyên tạc các tác phẩm này dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

Tài liệu tham khảo:
[1]: https://tuoitre.vn/bi-le-linh-phan-doi-don-dang-ky-nhan-hieu-10-nam-truoc-phan-thi-muon-huy-don-20201202095801209.htm
[2]: Bản án phúc thẩm số 774/2019/DSPT ngày 3/9/2019 của TAND Tp. HCM về việc tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ.